Koruño

De Desgalipedia
Galego koruño ou
Galego da Coruña

Koruño
Falado en: Banderaespaña.png España
Rexión: Bandeira de Galicia.jpg Galicia
Total de falantes:
Clasificación xenética: Itálica, Románica, Ítalo-occidental, Occidental, Galo-ibérica, Ibero-románica, Galaico-portugués, lingua galega, Koruño
Escrita:
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Bandeira de Galicia.jpg Galicia
Regulado por: Real Academia Galega,
Real Academia Española,
Xunta de Galicia,
Códigos de lingua
ISO: gl
SIL: GLG.ko
[[Ficheiro:|centro|215px]]
{{{mapalenda}}}


Cita1.pngBua chorvo, ya me está a chinar el pailán este... COOMO QUE A MI LA PEñA NO ME CHANA ai, no? Al espabilao que no pilote mi movida le calzo un gomo en todol gepeto que lo pongo del revés, neno!Cita2.png
Un rapaz falando kuruño con todo o explendor.

O Koruño ou Lengua coruñesa é unha xerga orixinada e desenrolada en A Coruña, capital da Galicia, onde se mestura o élfico dos inmigrantes mesetarios co Jallejo de seus habitantes de extrarradio, este subdialecto pasou a codades veciñas cunha situación sociopolítica semellante, como Ferrol (onde surxiu o Bazaneiro) e Santiago de Compostela (onde se fala o Xunteiro).

En 1998 nun episodio de Supermartes apareceu un espontáneo falando koruño esixindo a capitalidade do IV reich galaico para LA Coru eh neno que si no suelto los mis chukeles akí y, mi má, os dejo a todos julais, no ano 2001 o komissar Maligno Mañá publicaba un artigo no xornal Tempos Galegos onde se daba mais mostras de léxico e o primeiro verso de Koruiño coñecido:

Cita1.png

Abócate o achanta
Pues julai eres
y a dolor la mus tienes por ful

Cita2.png

Así orixinalmente esta xerga era utilizada por empresarios e banqueiros e cedo chegou ás xentes do lumpreproletariado e hooligans e Augusto César Lendoiro que promocionou esta xermanía para fastidiar nos seus plans filobritánicos a Francisco Vázquez.

Morfoloxía e lingüística[editar]

Tras sesusos estudos da Universidade da Coruña e Campus de Ferrolauga chegouse ao consenso de definir o koruño como unha fala veciñal ou argot de proletarios desclasados que o utilizan como lingua codificada para espiar ás forzas vivas da city (igrexa e concello) e pasarlle información á CIO (Comité da Internacional Ocultista), aínda que según Antón Rebolllido o Koruño non é unha lingua, senón un léxico que actúa en simbiose co castrapo e non chega nin sequera a dialecto dado que apenas ten verbos, preposicións...

Eufonía[editar]

Os sons do koruño nútrense principalmente de linguas arábigas, según un estudio sobre estruturas de poder e clase media celebrado en Baltar (que está na beira oposta coruñesa) clasificárons os prestamos lingüísticos seguindo a súa orixe:

Préstamos arábigos (Turco e morapio)
  • A dolor: moito.
  • Ful: de pouco valor, tamén usado como ful de estambul, en turco ful significa "casa chea".
  • Apaleao: haxix de mala calidade.
  • Apokinar: pagar.
  • Buah: usado para expresar asombro.
  • Grifa: fariña de colombia.
  • Kel: casa.
  • Chuzas: borracho.
  • -érrimo: sufixo que dáa entender a magnitude de algo ou alguén.
  • Fogón: impacto propinado por un humano.
  • Kie: malote
  • Puril/a: teus pais.
Préstamos eslavos (ruso, serbio, macedonio)
  • Abocarse: relativo á felación.
  • Bul: .
  • : muller.
  • Chukel: can.
  • Rabear: vomitra.
Préstamos do Galego.
  • Achantar: apartarse (grazas á ironía propia esta verba significa o contrario da súa etimoloxía...).
  • Bufas: tetas.
  • Cachar: coller desprevido a alguén.
  • Chinarse: enfadarse.
  • Pasantía: academia privada de ensinanza.
  • Prea.
  • Sachar: saír queimando roda do autocarro.
Préstamos do Español (castelán, latino, andalú, castrapo)
  • Julai:gay, do sudaca julandrón.
  • Atorao: a parvado.
  • Bajar elpolvo: sacar o lixo.
  • Bueno vale dacuerdo: todo OK.
  • Burlar: saber de algo.
  • Chanar: molar.
  • Grillao: tolo.
Préstamos xermánicos (inglés e alemán)
  • Bute: xenial.
  • Coscarse: darse conta de algo.
  • Fucar: funcionar.
  • Gambear: Correr.
  • Nel: superlativo de calqueira cousa.

Expansión e influencia[editar]

Grazas ao control da lingua koruñesa podes entrar en garitos onde verás estas cousas!

Este xermanismo serviu a autores como Anthony Burguess para dar ambientación á súa obra A laranxa mecánica, onde os malotes pandilleiros falan koruño; tamén aparece na obra humorística de David Perdomo (na súa tetraloxia Mein chukel gaf bufasx).

Debido á alta movilidade de seus falantes (nas súas motoretas pola tarde e pola noite dos findes) expandiron este xeito de falar entre as poligoneiras eciñas e o radio conurbano deste xeito o dominio cultural de Coruvigo cara Betanzos.